рдиिрд░ोрдЧी рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиाрдпे рдЬैрд╡िрдХ рдШрдб़ी рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рджिрдирдЪрд░्рдпा
рд╣рдоाрд░े рдЛрд╖िрдпों, рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджाрдЪाрд░्рдп рдиे рдЬो рдЬрд▓्рджी рд╕ोрдиे-рдЬाрдЧрдиे рдПрд╡ं рдЖрд╣ाрд░-рд╡िрд╣ाрд░ рдХी рдмाрддें рдмрддाрдпी рд╣ै, рдЙрди рдкрд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рд╡ рдЦोрдЬ рдХрд░рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдоें рдЙрд╕рдХा рдкुрд░рдЬोрд░ рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ै ।
рдордиुрд╖्рдп рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рдХрд░ीрдм ремреж рд╣рдЬाрд░ рдЕрд░рдм рд╕े рдПрдХ рд▓ाрдЦ рдЕрд░рдм рдЬिрддрдиे рдХोрд╢ рд╣ोрддे рд╣ै рдФрд░ рд╣рд░ рд╕ेрдХंрдб рдПрдХ рдЕрд░рдм рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПँ рд╣ोрддी рд╣ै । рдЙрдирдХा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╕ुрдиिрдпोрдЬिрдд рдвंрдЧ рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рд╕рдордп рдкрд░ рд╣рд░ рдХाрд░्рдп рдХा рд╕рдо्рдкाрджрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै । рд╕рдЪेрддрди рдорди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╕рднी рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рдиिрдпрдд рд╕рдордп рдкрд░ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдХрд░рдиे рдХे рдЖрджेрд╢ рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХी рдкीрдиिрдпрд▓ рдЧ्рд░рди्рдеि рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рд░ाрд╡ों (рд╣ाрд░्рдоोрди्рд╕) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рджिрдпे рдЬाрддे рд╣ै । рдЙрдирдоे рдоेрд▓ाрдЯोрдиिрди рдФрд░ рд╕ेрд░ोрдЯोрдиिрди рдоुрдЦ्рдп рд╣ै, рдЬिрдирдХा рд╕्рд░ाрд╡ рджिрди-рд░ाрдд рдХे рдХाрд▓рдЪрдХ्рд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै । рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЗрд╕ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдХाрд▓рдЪрдХ्рд░ рдпा рдЬैрд╡िрдХ рдШрдб़ी рдоें рд╡िрдХ्рд╖ेрдк рд╣ोрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХे рдХाрд░рдг рднрдпंрдХрд░ рд░ोрдЧ рд╣ोрддे рд╣ै, рдЬिрдирдХा рдЗрд▓ाрдЬ рд╕िрд░्рдл рдФрд╖ोрдзिрдпों рд╕े рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा । рдФрд░ рдп्рд╕्рджी рдЕрдкрдиी рджिрдирдЪрд░्рдпा, рдЦाрди-рдкाрди рддрдеा рдиींрдж рдХो рдЗрд╕ рдХाрд▓рдЪрдХ्рд░ рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдиिрдпрдоिрдд рдХिрдпा рдЬाрдп рддो рдЗрди рд░ोрдЧों рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдд्рддрдо рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдПрд╡ं рджीрд░्рдШाрдпुрд╖्рдп рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ोрддी рд╣ै । рдЗрд╕ рдЪрдХ्рд░ рдХे рд╡िрдХ्рд╖ेрдк рд╕े рд╕िрд░рджрд░्рдж, рд╕рд░्рджी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдХैंрд╕рд░ рдЬैрд╕े рд░ोрдЧ рднी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ै । рдЕрд╡рд╕ाрдж, рдЕрдиिрдж्рд░ा рдЬैрд╕े рдоाрдирд╕िрдХ рд░ोрдЧ рддрдеा рдоूрдд्рд░-рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рд░ोрдЧ, рдЙрдЪ्рдЪ рд░рдХ्рддрдЪाрдк, рдордзुрдоेрд╣ (diabetes), рдоोрдЯाрдкा, рд╣्рд░рджрдпрд░ोрдЧ рдЬैрд╕े рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд░ोрдЧ рднी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ै । рдЙрдЪिрдд рднोрдЬрдирдХाрд▓ рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рднोрдЬрди рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓ों рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдиुрдЪिрдд рд╕рдордп рдХрдо рднोрдЬрди рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓े рдЕрдзिрдХ рдоोрдЯे рд╣ोрддे рдЬाрддे рд╣ै рдФрд░ рдЗрдирдоे рдордзुрдоेрд╣ рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै । рдЕрдд: рд╣рдо рдХ्рдпा рдЦाрддे рд╣ै, рдХैрд╕े рд╕ोрддे рд╣ै рдпрд╣ рдЬिрддрдиा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै, рдЙрддрдиा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рд╣рдо рдХрдм рдЦाрддे рдпा рд╕ोрддे рд╣ै ।
рдЕंрдЧों рдХी рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджिрдирдЪрд░्рдпा
рдк्рд░ाрдд : рей рд╕े рел :рдпрд╣ рдм्рд░рдо्рд╣рдоुрд╣ूрд░्рдд рдХा рд╕рдордп рд╣ै । рдЗрд╕ рд╕рдордп рдлेрдлрдб़े рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рд░рд╣рддे рд╣ै । рдм्рд░рдо्рд╣рдоुрд╣ूрд░्рдд рдоें рдеोрдбा-рд╕ा рдЧुрдирдЧुрдиा рдкाрдиी рдкीрдХрд░ рдЦुрд▓ी рд╣рд╡ा рдоें рдШूрдордиा рдЪाрд╣िрдП । рдЗрд╕ рд╕рдордп рджीрд░्рдШ рд╢्рд╡рд╕рди рдХрд░рдиे рд╕े рдлेрдлрдб़ों рдХी рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖рдорддा рдЦूрдм рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддी рд╣ै । рдЙрди्рд╣ें рд╢ुрдж्рдз рд╡ाрдпु (рдСрдХ्рд╕िрдЬрди) рдФрд░ рдЛрдг рдЖрдпрди рд╡िрдкुрд▓ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдоिрд▓рдиे рд╕े рд╢рд░ीрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде् рд╡ рд╕्рдлूрд░्рддिрдоाрди рд╣ोрддा рд╣ै । рдм्рд░рдо्рд╣рдоुрд╣ूрд░्рдд рдоें рдЙрдардиेрд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ рдмुрдж्рдзिрдоाрди рд╡ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ी рд╣ोрддे рд╣ै рдФрд░ рд╕ोрддे рд░рд╣рдиेрд╡ाрд▓ों рдХा рдЬीрд╡рди рдиिрд╕्рддेрдЬ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै ।
рдк्рд░ाрдд: рел рд╕े рен : рдЗрд╕ рд╕рдордп рдмрдб़ी рдЖँрдд рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै । рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдЗрд╕ рд╕рдордп рднी рд╕ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ै рдпा рдорд▓-рд╡िрд╕рд░्рдЬрди рдирд╣ीं рдХрд░рддे, рдЙрдирдХी рдЖँрддे рдорд▓ рдоें рд╕े рдд्рдпाрдЬ्рдп рдж्рд░рд╡ांрд╢ рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░ рдорд▓ рдХो рд╕ुрдЦा рджेрддी рд╣ै । рдЗрд╕рд╕े рдХрдм्рдЬ рддрдеा рдХрдИ рдЕрди्рдп рд░ोрдЧ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ै । рдЕрдд: рдк्рд░ाрдд: рдЬाрдЧрд░рдг рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕ुрдн рен рдмрдЬे рдХे рдмीрдЪ рдорд▓рдд्рдпाрдЧ рдХрд░ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП ।
рд╕ुрдмрд╣ рен рд╕े реп рд╡ реп рд╕े резрез : рен рд╕े реп рдЖрдоाрд╢рдп рдХी рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдХा рдХाрд▓ рд╣ै । рдЗрд╕рдХे рдмाрдж реп рд╕े резрез рддрдХ рдЕрдЧ्рди्рдпाрд╢рдп рд╡ рдк्рд▓ीрд╣ा рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣рддे рд╣ै । рдЗрд╕ рд╕рдордп рдкाрдЪрдХ рд░рд╕ рдЕрдзिрдХ рдмрдиाрддे рд╣ै । рдЕрдд: рдХрд░ीрдм реп рд╕े рез рдмрдЬे рдХा рд╕рдордп рднोрдЬрди рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ै । рднोрдЬрди рд╕े рдкрд╣рд▓े 'рд░ं- рд░ं- рд░ं... ' рдмीрдЬрдоंрдд्рд░ рдХा рдЬрдк рдХрд░рдиे рд╕े рдЬрдард░ाрдЧ्рдиि рдФрд░ рднी рдк्рд░рджीрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै । рднोрдЬрди рдХे рдмीрдЪ-рдмीрдЪ рдоें рдЧुрдирдЧुрдиा рдкाрдиी (рдЕрдиुрдХूрд▓рддा рдЕрдиुрд╕ाрд░) рдШूँрдЯ-рдШूँрдЯ рдкिрдпे ।
рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЕрд▓्рдкрдХाрд▓िрдХ рд╕्рдоृрддि рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ोрддी рд╣ै рддрдеा рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рд╡ рд╡िрдЪाрд░рд╢рдХ्рддि рдЙрдд्рддрдо рд╣ोрддी рд╣ै । рдЕрдд: рдпрд╣ рддीрд╡्рд░ рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा рдХा рд╕рдордп рд╣ै । рдЗрд╕рдоें рджिрди рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдпो рдХो рдк्рд░рдзाрдирддा рд╣ै ।
рджोрдкрд╣рд░ резрез рд╕े рез : рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЙрд░्рдЬा-рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╣्рд░рджрдп рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ोрддा рд╣ै । рдХрд░ुрдгा, рджрдпा, рдк्рд░ेрдо рдЖрджि рд╣्рд░рджрдп рдХी рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдУ рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдПрд╡ं рдкोрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджोрдкрд╣рд░ резреи рдмрдЬे рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдордз्рдпाрди्рд╣-рд╕ंрдз्рдпा рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрдзाрди рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рд╣ै । рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХिрддрдиी рджीрд░्рдШ рджृрд╖्рдЯिрд╡ाрд▓ी рд╣ैं ।
рджोрдкрд╣рд░ рез рд╕े рей : рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЫोрдЯी рдЖँрдд рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣рддी рд╣ै । рдЗрд╕рдХा рдХाрд░्рдп рдЖрд╣ाрд░ рд╕े рдоिрд▓े рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдХा рдЕрд╡рд╢ोрд╖рдг рд╡ рд╡्рдпрд░्рде рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдмрдб़ी рдЖँрдд рдХी рдУрд░ рдврдХेрд▓рдиा рд╣ैं । рд▓рдЧрднрдЧ рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЕрд░्рдеाрдд рднोрдЬрди рдХे рдХрд░ीрдм реи рдШंрдЯे рдмाрдж рдк्рдпाрд╕-рдЕрдиुрд░ूрдк рдкाрдиी рдкीрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЬिрд╕рд╕े рдд्рдпाрдЬ्рдп рдкрджाрд░्рдеो рдХो рдЖрдЧे рдмрдб़ी рдЖँрдд рдХो рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓ рд╕рдХे । рдЗрд╕ рд╕рдордп рднोрдЬрди рдХрд░рдиे рдЕрдерд╡ा рд╕ोрдиे рд╕े рдкोрд╖рдХ рдЖрд╣ाрд░-рд░рд╕ рдХे рд╢ोрд╖рдг рдоें рдЕрд╡рд░ोрдз рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै рд╡ рд╢рд░ीрд░ рд░ोрдЧी рддрдеा рджुрд░्рдмрд▓ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै ।
рджोрдкрд╣рд░ рей рд╕े рел : рдпрд╣ рдоूрдд्рд░ाрд╢рдп рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдХा рдХाрд▓ рд╣ै | рдоूрдд्рд░ рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиा рдпрд╣ рдоूрдд्рд░ाрд╢рдп рдХा рдХाрд░्рдп рд╣ै | реи – рек рдШंрдЯे рдкрд╣рд▓े рдкिрдпे рдкाрдиी рд╕े рдЗрд╕ рд╕рдордп рдоूрдд्рд░рдд्рдпाрдЧ рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рд╣ोрдЧी |
рд╢ाрдо рел рд╕े рен : рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЬीрд╡рдиीрд╢рдХ्рддि рдЧुрд░्рджों рдХी рдПрдпрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै | рд╕ुрдмрд╣ рд▓िрдП рдЧрдпे рднोрдЬрди рдХी рдкाрдЪрдирдХ्рд░िрдпा рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै | рдЕрдд: рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рд╕ाрдпं рднुрдХ्рдд्рд╡ा рд▓рдШु рд╣िрддं ... (рдЕрд╖्рдЯांрдЧрд╕ंрдЧ्рд░рд╣) рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣рд▓рдХा рднोрдЬрди рдХрд░ рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП | рд╢ाрдо рдХो рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд╕े рекреж рдоिрдирдЯ рдкрд╣рд▓े рд╕े резреж рдоिрдирдЯ рдмाрдж рддрдХ (рд╕ंрдз्рдпाрдХाрд▓ рдоें) рднोрдЬрди рди рдХрд░ें | рди рд╕ंрдз्рдпрдпो: рднुрдд्рд░्рдЬीрдд | (рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рд╕ंрд╣िрддा) рд╕ंрдз्рдпाрдХाрд▓ों рдоें рднोрдЬрди рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП |рди рдЕрддि рд╕ाрдпं рдЕрди्рдиं рдЕрд╢्рдиीрдпाрдд | (рдЕрд╖्рдЯांрдЧрд╕ंрдЧ्рд░рд╣) рд╕ाрдпंрдХाрд▓ (рд░ाрдд्рд░िрдХाрд▓) рдоें рдмрд╣ुрдд рд╡िрд▓рдо्рдм рдХрд░рдХे рднोрдЬрди рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै | рджेрд░ рд░ाрдд рдХो рдХिрдпा рдЧрдпा рднोрдЬрди рд╕ुрд╕्рддी рд▓ाрддा рд╣ै рдпрд╣ рдЕрдиुрднрд╡рдЧрдо्рдп рд╣ै |
рд╕ुрдмрд╣ рднोрдЬрди рдХे рджो рдШंрдЯे рдкрд╣рд▓े рддрдеा рд╢ाрдо рдХो рднोрдЬрди рдХे рддीрди рдШंрдЯे рджूрдз рдкी рд╕рдХрддे рд╣ै |
рд░ाрдд्рд░ि рен рд╕े реп : рдЗрд╕ рд╕рдордп рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣рддा рд╣ै | рдЕрдд: рдк्рд░ाрдд:рдХाрд▓ рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рдкрдв़ा рд╣ुрдЖ рдкाрда рдЬрд▓्рджी рдпाрдж рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै | рдЖрдзुрдиिрдХ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рд╕े рднी рдЗрд╕рдХी рдкुрд╖्рдЯि рд╣ुрдИ рд╣ै | рд╢ाрдо рдХो рджीрдк рдЬрд▓ाрдХрд░ рджीрдкрдЬ्рдпोрддि: рдкрд░ं рдм्рд░рдо्рд╣ा..... рдЖрдгि рд╕्рдд्рд░ोрдд्рд░्рдкाрде рд╡ рд╢рдпрди рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд╕्рд╡ाрдз्рдпाрдп рдЕрдкрдиी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдЕрднिрди्рди рдЕंрдЧ рд╣ै |
рд░ाрдд्рд░ि реп рд╕े резрез : рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЬीрд╡рдиीрд╢рдХ्рддि рд░ीрдв़ рдХी рд╣рдб्рдбी рдоें рд╕्рдеिрдд рдоेрд░ुрд░рдЬ्рдЬु (spinal cord) рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдХेंрджिрдд рд╣ोрддी рд╣ै | рдЗрд╕ рд╕рдордп рдкीрда рдХे рдмрд▓ рдпा рдмाрдпीं рдХрд░рд╡рдЯ рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХрд░рдиे рд╕े рдоेрд░ुрд░рдЬ्рдЬु рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╢рдХ्рддि рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдоिрд▓рддी рд╣ै | рдЗрд╕ рд╕рдордп рдХी рдиींрдж рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╡िрд╢्рд░ांрддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдЬाрдЧрд░рдг рд╢рд░ीрд░ рд╡ рдмुрдж्рдзि рдХो рдердХा рджेрддा рд╣ै |
рд░ाрдд्рд░ि реп рдмрдЬрдиे рдХे рдмाрдж рдкाрдЪрди рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рдЕрд╡рдпрд╡ рд╡िрд╢्рд░ांрддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ै, рдЕрдд: рдпрджि рдЗрд╕ рд╕рдордп рднोрдЬрди рдХिрдпा рдЬाрдп рддो рд╡ाрд╣ рд╕ुрдмрд╣ рддрдХ рдЬрдард░ рдоें рдкрдб़ा рд░рд╣рддा рд╣ै, рдкрдЪрддा рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕рдб़рдиे рд╕े рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рдж्рд░рд╡्рдп рдкैрджा рд╣ोрддे рд╣ै рдЬो рдЕрдо्рд▓ (рдПрд╕िрдб) рдХे рд╕ाрде рдЖँрддों рдоें рдЬाрдиे рд░ोрдЧ рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддे рд╣ै | рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕ рд╕рдордп рднोрдЬрди рдХрд░рдиा рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ै |
рд░ाрдд्рд░ि резрез рд╕े рез : рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЬीрд╡рдиीрд╢рдХ्рддि рдкिрдд्рддाрд╢рдп рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ोрддी рд╣ै | рдкिрдд्рдд рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рдкिрдд्рддाрд╢рдп рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдп рд╣ै | рдЗрд╕ рд╕рдордп рдХा рдЬाрдЧрд░рдг рдкिрдд्рдд рдХो рдк्рд░рдХुрдкिрдд рдХрд░ рдЕрдиिрдж्рд░ा, рд╕िрд░рджрд░्рдж рдЖрджि рдкिрдд्рдд-рд╡िрдХाрд░ рддрдеा рдиेрдд्рд░्рд░ोрдЧों рдХो рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рд╣ै |
рд░ाрдд्рд░ि рдХो резреи рдмрдЬрдиे рдХे рдмाрдж рджिрди рдоें рдХिрдпे рдЧрдпे рднोрдЬрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╢рд░ीрд░ рдХे рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рдХोрд╢ी рдХे рдмрджрд▓े рдоें рдирдпे рдХोрд╢ों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै | рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЬाрдЧрддे рд░рд╣ोрдЧे рддो рдмुрдв़ाрдкा рдЬрд▓्рджी рдЖрдпेрдЧा |
рд░ाрдд्рд░ि рез рд╕े рей : рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЬीрд╡рдиीрд╢рдХ्рддि рдпрдХृрдд (liver) рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै | рдЕрди्рди рдХा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдкाрдЪрди рдХрд░рдиा рдпрд╣ рдпрдХृрдд рдХा рдХाрд░्рдп рд╣ै | рдЗрд╕ рд╕рдордп рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЧрд╣рд░ी рдиींрдж рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै | рдЗрд╕рдХी рдкूрд░्рддि рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдкाрдЪрдирддंрдд्рд░ рдмिрдЧрдб़рддा рд╣ै |
рдЗрд╕ рд╕рдордп рдпрджि рдЬाрдЧрддे рд░рд╣े рддो рд╢рд░ीрд░ рдиींрдж рдХे рд╡рд╢ीрднूрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै, рджृрд╖्рдЯि рдоंрдж рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдПँ рдоंрдж рд╣ोрддी рд╣ै | рдЕрдд: рдЗрд╕ рд╕рдордп рд╕рдбрдХ рджुрд░्рдШрдЯрдиाрдпें рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд╣ै |
рдиिрдо्рди рдмाрддों рдХा рднी рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рд░рдЦें :
рез) рдЛрд╖िрдпों рд╡ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджाрдЪाрд░्рдпों рдиे рдмिрдиा рднूрдЦ рд▓рдЧे рднोрдЬрди рдХрд░рдиा рд╡рд░्рдЬिрдд рдмрддाрдпा рд╣ै | рдЕрдд: рдк्рд░ाрдд: рдПрд╡ं рд╢ाрдо рдХे рднोрдЬ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдРрд╕ी рд░рдЦें, рдЬिрд╕рд╕े рдКрдкрд░ рдмрддाрдпे рд╕рдордп рдоें рдЦुрд▓рдХрд░ рднूрдЦ рд▓рдЧे |
реи) рд╕ुрдмрд╣ рд╡ рд╢ाрдо рдХे рднोрдЬрди рдХे рдмीрдЪ рдмाрд░-рдмाрд░ рдХुрдЫ рдЦाрддे рд░рд╣рдиे рд╕े рдоोрдЯाрдкा, рдордзुрдоेрд╣, рд╣्рд░рджрдпрд░ोрдЧ рдЬैрд╕ी рдмिрдоाрд░िрдпों рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рддрдиाрд╡ рд╡ рдЕрд╡рд╕ाрдж (mental stress & depression) рдЖрджि рдХा рдЦрддрд░ा рдмрдв़рддा рд╣ै |
рей) рдЬрдоीрди рдкрд░ рдХुрдЫ рдмिрдЫाрдХрд░ рд╕ुрдЦाрд╕рди рдоें рдмैрдардХрд░ рд╣ी рднोрдЬрди рдХрд░ें | рдЗрд╕ рдЖрд╕рди рдоें рдоूрд▓ाрдзाрд░ рдЪрдХ्рд░ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ोрдиे рд╕े рдЬрдард░ाрдЧ्рдиि рдк्рд░рджीрдк्рдд рд░рд╣рддी рд╣ै | рдХुрд░्рд╕ी рдкрд░ рдмैрдардХрд░ рднोрдЬрди рдХрд░рдиे рд╕े рдкाрдЪрдирд╢рдХ्рддि рдХрдордЬोрд░ рддрдеा рдЦрдб़े рд╣ोрдХрд░ рднोрдЬрди рдХрд░рдиे рд╕े рддो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдирд╣ीрд╡рдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै | рдЗрд╕рд▓िрдП ‘рдмुрдлे рдбिрдирд░’ рд╕े рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП |
рек) рднोрдЬрди рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдХрд░ें, рдоंрдд्рд░ рдмोрд▓े рдпा рдЧीрддा рдХे рдкंрдж्рд░рд╣рд╡े рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдкाрда рдХрд░ें | рдЗрд╕рд╕े рднोрдЬрди рднрдЧрд╡рддрдк्рд░рд╕ाрдж рдмрди рдЬाрддा рд╣ै | рдоंрдд्рд░ :
рд╣рд░िрд░्рджाрддा рд╣рд░िрд░्рднोрдХ्рддा рд╣рд░िрд░рди्рдиं рдк्рд░рдЬाрдкрддि: |
рд╣рд░ि: рд╕рд░्рд╡рд╢рд░ीрд░рд╕्рдеो рднुंрдХ्рддे рднोрдЬрдпрддे рд╣рд░ि: ||
рел) рднोрдЬрди рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж рдкाрдиी рди рдкिрдпे, рдЕрди्рдпрдеा рдЬрдард░ाрдЧ्рдиि рдоंрдж рдкрдж рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдкाрдЪрди рдеी рд╕े рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддा | рдЕрдд: рдбेрдв़-рджो рдШंрдЯे рдмाрдж рд╣ी рдкाрдиी рдкिрдпे | рдл्рд░िрдЬ рдХा рдаंрдбा рдкाрдиी рдХрднी рди рдкिрдпे |
рем) рдкाрдиी рд╣рдоेрд╢ा рдмैрдардХрд░ рддрдеा рдШूँрдЯ-рдШूँрдЯ рдХрд░рдХे рдоुँрд╣ рдоें рдШुрдоा-рдШुрдоा рдХे рдкिрдпे | рдЗрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рд▓ाрд░ рдкेрдЯ рдоें рдЬाрддी рд╣ै, рдЬो рдкेрдЯ рдХे рдЕрдо्рд▓ рдХे рд╕ाрде рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдХрд░ рджрд░्рдж, рдЪрдХ्рдХрд░ рдЖрдиा, рд╕ुрдмрд╣ рдХा рд╕िрд░рджрд░्рдж рдЖрджि рддрдХрд▓ीрдлें рджूрд░ рдХрд░рддी рд╣ै |
рен) рднोрдЬрди рдХे рдмाрдж резреж рдоिрдирдЯ рд╡рдЬ्рд░ाрд╕рди рдоें рдмैрдаे | рдЗрд╕рд╕े рднोрдЬрди рдЬрд▓्рджी рдкрдЪрддा рд╣ै |
рео) рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд▓ाрдн рд▓ेрдиे рд╣ेрддु рд╕िрд░ рдкूрд░्рд╡ рдпा рджрдХ्рд╖िрдг рджिрд╢ा рдоें рдХрд░рдХे рд╣ी рд╕ोрдпे; рдЕрди्рдпрдеा рдЕрдиिрдж्рд░ा рдЬैрд╕ी рддрдХрд▓ीрдлें рд╣ोрддी рд╣ै |
реп) рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЬैрд╡िрдХ рдШрдб़ी рдХो рдаीрдХ рдвंрдЧ рд╕े рдЪрд▓ाрдиे рд╣ेрддु рд░ाрдд्рд░ी рдХो рдмрдд्рддी рдмंрдж рдХрд░рдХे рд╕ोрдпे | рдЗрд╕ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╣ुрдпे рд╢ोрд╖ рдЪौрдХाрдиेрд╡ाрд▓े рд╣ै | рдиॉрд░्рде рдХैрд░ोрд▓िрдиा рдпुрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдбॉ. рдЕрдЬीрдЬ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рджेрд░ рд░ाрдд рддрдХ рдХाрд░्рдп рдпा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рд╕े рдФрд░ рдмрдд्рддी рдЪाрд▓ू рд░рдЦ рдХे рд╕ोрдиे рд╕े рдЬैрд╡िрдХ рдШрдб़ी рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд╣ोрдХрд░ рднрдпंрдХрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп-рд╕рдмंрдзी рд╣ाрдиिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ै | рдЕँрдзेрд░े рдоें рд╕ोрдиे рд╕े рдпрд╣ рдЬैрд╡िрдХ рдШрдб़ी рд╕рд╣ी рдвंрдЧ рд╕े рдЪрд▓рддी рд╣ै |
рдЖрдЬрдХрд▓ рдкाрдпे рдЬाрдиेрд╡ाрд▓े рдЕрдзिрдХांрд╢ рд░ोрдЧों рдХा рдХाрд░рдг рдЕрд╕्рдд-рд╡्рдпрд╕्рдд рджिрдирдЪрд░्рдпा рд╡ рд╡िрдкрд░ीрдд рдЖрд╣ाрд░ рд╣ी рд╣ै | рд╣рдо рдЕрдкрдиी рджिрдирдЪрд░्рдпा рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЬैрд╡िрдХ рдШрдб़ी рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдмрдиाрдпे рд░рдЦें рддो рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЕंрдЧो рдХी рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдХा рд╣рдоे рдЕрдиाрдпाрд╕ рд╣ी рд▓ाрдн рдоिрд▓ेрдЧा | рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдеोрдб़ी-рд╕ी рд╕рдЬрдЧрддा рд╣рдоें рд╕्рд╡рд╕्рде рдЬीрд╡рди рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХрд░ा рджेрдЧी |